Vafþrúðnismál

1. Óðinn kvað:
Rað þú mér nú, Frigg,	alls mik fara tíðar	Wodin said: Now advise me, Frigg, should I travel to visit Vafþrúðnir? I am curious to compare my knowledge of runes with him.
at vitja Vafþrúðnis;	forvitni mikla
kveð ek mér á fornum stfum	við þann inn alsvinna jtun.
2. Frigg kvað:
Heima letja	ek mynda Herjafðr	Frigg said: I dissuade you to stay home, Army-father, because I know no giant equal in strength to Vafþrúðnir.
í grðum goða,	þvíat engi jtun
ek hugða jafnramman	sem Vafþrúðni vera.
3. Óðinn kvað:
Fjlð ek for,	fjlð ek freistaða,	Óðinn said: Much I have traveled, much I have tempted, much I have tempted the gods. I want to know what Vafþrúðnir’s home is like.
fjlð ek reynda regin;	hitt vil ek vita,
hvé Vafþrúðnis	salakynni sé.
4. Frigg kvað:
Heill þú farir,	heill þú aftr komir,
heill þú á sinnum sér!	Oeði þér dugi,
hvars þú skalt, Aldafðr,	orðum mæla jtun.
5.
Fór þá Óðinn	at freista orðspeki
þess ins alsvinna jtuns;	at hllu hann kom,
ok átti Íms faðir;	inn gekk Yggr þegar.
6. Óðinn kvað:
Heill þú nú, Vafþrúðnir,	nú em ek í hll kominn
á þik sjálfan sjá;	hitt vil ek fyrst vita,
ef þú fróðr sér	eða alsviðr jtunn.
7. Vafþrúðnir kvað:
Hvat er þat manna	er í mínum sal
verpumk orði á?	Út þú né komir
órum hllum frá,	nema þú inn snotrari sér.
8. Óðinn kvað:
Gagnráðr ek heiti;	nú emk af gngu kominn
þyrstr til þinna sala,	laðar þurfi
- hef ek lengi farit -	ok þinna andfanga, jtunn.
9. Vafþrúðnir kvað:
Hví þú þá, Gagnráðr,	mælisk af gólfi fyr?
Far þú í sess í sal!	Þa skal freista,
Hvárr fleira viti,	gestr eða inn gamli þulr.
10. Óðinn kvað:
Óauðigr maðr,	er til auðigs kemr,
mæli þarft eða þegi;	ofrmælgi mikil,
hygg ek, at illa geti	hveim er við kaldrifjaðan kemr.
11. Vafþrúðnir kvað:
Seg þú mér, Gagnráðr,	alls þú á gólfi vill
þíns um freista frama,	hvé sá hestr heitir
er hverjan dregr	dag of dróttmgu.
12. Óðinn kvað:
Skinfaxi heitir,	er inn skíra dregr
dag um dróttmgu;	hesta beztr
þykkir hann með Hreiðgotum,	ey lýsir mn af mari.
13. Vafþrúðnir kvað:
Seg þú þat, Gagnráðr,	alls þú á gólfi vill
þíns um freista frama,	hvé sá jór heitir,
er austan dregr	nótt of nýt regin.
14. Óðinn kvað:
Hrímfaxi heitir,	er hverja dregr
nótt of nýt regin;	méldropa fellir hann
morgin hvern;	þaðan kemr dgg um dala.
15. Vafþrúðnir kvað:
Seg þú þat, Gagnráðr,	alls þú á gólfi vill
þíns um freista frama,	hvé sú á heitir,
er deilir með jtna sonum	grund ok með goðum.
16. Óðinn kvað:
Ífingr heitr á,	er deilir með jtna sonum
grund ok með goðum;	opin renna
hon skal um aldrdaga;	verðrat íss á.
17. Vafþruðnir kvað:
Seg þú þat, Gagnráðr,	alls þú á gólfi vill
þíns um freista frama,	hvé sá vllr heitir
er finnask vígi at	Surtr ok in svásu goð.
18. Óðinn kvað:
Vígriðr heitir vllr,	er finnask vígi at
Surtr ok in svásu goð;	hundrað rasta
hann er á hverjan veg,	sá er þeim vllr vitaðr.
19. Vafþrúðnir kvað:
Fróðr ertu nú, gestr,	far þú á bekk jtuns,
ok mælumk í sessi saman,	hfði veðja
skulum hllu í,	gestr, um geðspeki.
20. Óðinn kvað:
Seg þú þat it eina,	ef þitt oeði dugir
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,	hvaðan jrð um kom
eða upphiminn	fyrst, inn fróði jtunn.
21. Vafþrúðnir kvað:
Ór Ymis holdi	var jrð um skpuð,
en ór beinum bjrg,	himinn ór hausi
ins hrímkalda jtuns,	en ór sveita sær.
22. Óðinn kvað:
Seg þú þat annat,	ef þítt oeði dugir
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,	hvaðan máni kom,
sá er ferr menn yfir,	eða sól it sama.
23. Vafþrúðnir kvað:
Mundilfari heitir,	hann er mána faðir,
ok svá Sólar it sama;	himin hverfa
þau skulu hverjan dag	ldum at ártali.
24. Óðinn kvað:
Seg þú þat it þriðja,	alls þik svinnan kveða
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,	hvaðan dagr um kom,
sá er ferr drótt yfir,	eða nótt med niðum.
25. Vafþrúðnir kvað:
Dellingr heitir,	hann er Dags faðir,
en Nótt var Nrvi borin;	ný ok nið
skópu nýt regin	ldum at ártali.
26. Óðinn kvað:
Seg þú þat it fjórða,	alls þik fróðan kveða
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,	hvaðan vetr um kom
varmt sumar	fyrst með fróð regin.
27. Vafþrúðnir kvað:
Vindsvalr heitr,	hann er Vetrar faðir,
en Svásuðr sumars.
28. Óðinn kvað:
Seg þú þat it fimmta,	alls þik fróðan kveða
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,	hverr ása elztr
eða Ymis niðja	yrði í árdaga.
29. Vafþrúðnir kvað:
Örófi vetra	áðr væri jrð skpuð,
þá var Bergelmir borinn,	Þrúðgelmir
var þess faðir,	en Aurgelmir afi.
30. Óðinn kvað:
Seg þú þat it sétta,	alls þik svinnan kveða,
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,	hvaðan Aurgelmir kom
með jtna sonum	fyrst, inn fróði jtunn.
31. Vafþrúðnir kvað:
Ór Élivagum	stukku eitrdropar,
svá óx, unz varð ór jtunn;	þar eru órar ættir
kómnar allr saman;	því er þat æ allt til atalt.
32. Óðinn kvað:
Seg þú þat it sjaunda,	alls þik svinnan kveða
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,	hvé sá brn gat,
inn baldni jtunn,	er hann hafðit gýgjar gaman.
33. Vafþúðnir kvað:
Undir hendi vaxa	kváðu hrímþursi
mey ok mg saman;	fótr við foeti
gat ins fróða jtuns	sexhfðaðan son.
34. Óðinn kvað:
Seg þú þat it átta,	alls þik svinnan kveða
ok þú, Vafþrúðnir, vitir,	hvat þú fyrst um mant
eða fremst um veitzt,	þú ert alsviðr, jtunn.
35. Vafþrúðnir kvað:
Örófi vetra	áðr væri jrð um skpuð
þá var Bergelmir borinn;	þat ek fyrst um man,
er sá inn fróði jtunn	á var lúðr um lagiðr.
36. Óðinn kvað:
Seg þú þat it níunda,	alls þík svinnan kveða
ok þú, Vafþruðnir, vitir,	hvaðan vindr um kemr,
svá at ferr vág yfir;	æ menn han sjálfan um sjá.
37. Vafþrúðnir kvað:
Hræsvelgr heitir,	er sitr á himins enda,
jtunn í arnar ham;	af hans vængjum
kvæða vind koma	alla menn yfir.
38. Óðinn kvað:
Seg þú þat it tíunda,	alls þú tíva rk
ll, Vafþrúðnir, vitir,	hvaðan Njrðr um kom
með ása sonum -	hofum og hrgum
hann ræðr hunnmrgum,	ok varðat hann ásum alinn.
39. Vafþrúðnir kvað:
Í Vanaheimi	skópu hann vís regin
ok seldu at gíslingu goðum;	í aldar rk
hann mun aftr koma	heim með vísum vnum.
40. Óðinn kvað:
Seg þú þat et ellifta	hvar ýtar túnum í
hggvask hverjan dag;	val þeir kjósa
ok ríða vígi frá,	sitja meirr um sáttir saman.
41.
Allir einherjar	Óðins túnum í
hggvask hverjan dag;	val þeir kjósa
ok ríða vígi frá,	sitja meirr um sáttir saman.
42. Óðinn kvað:
Seg þú þat it tólfta,	hví þú tíva rk
ll, Vafþrúðnir, vitir;	frá jtna rúnum
ok allra goða	segir þú it sannasta,
inn alsvinni jtunn.
43. Vafþrúðnir kvað:
Frá jtna rúnum	ok allr goða
ek kann segja satt,	þvíat hvern hefi ek
heim um komit;	níu kom ek heima
fyr Níflhel neðan;	hinig deyja ór helju halir.
44. Óðinn kvað:
Fjlð ek fór,	fjlð ek freistaðak,
fjlð ek reynda regin:	hvat lifir manna,
þá er inn mæra líðr	fimbulvetr með firum?
45. Vafþrúðnir kvað:
Líf ok Lifþrasir,	en þau leynask munu
í holtil Hoddmímis;	morgindggvar
þau sér at mat hafa;	en þaðan af aldir alask.
46. Óðinn kvað:
Fjlð ek fór,	fjlð ek freistaðak,
fjlð ek reynda regin:	hvaðan kemr sól
á inn slétta himin,	er þessa hefir Fenrir farit?
47. Vafþrúðnir kvað:
Eina dóttur	berr alfrðull,
áðr hana Fenrir fari;	sú skal ríða,
þá er regin deyja,	móður brautir, mær.
48. Óðinn kvað:
Fjlð ek fór,	fjlð ek freistaðak,
fjlð ek reynda regin:	hverjar ro þær meyjar,
er líða mar yfir,	fróðgeðjaðar fara?
49. Vafþrúðnir kvað:
Þríar þjóðár	falla þorp yfir
meyja Mgþrasis,	hamingjur einar
þeira í heimi eru	þó þær með jtnum alask.
50.
Fjlð ek fór	fjlð ek freistaðak,
fjlð ek reynða regin:	hverir ráða æsir
eignum goða,	þá er sloknar Surtalogi?
51. Vafþrúðnir kvað:
Víðarr ok Váli	byggja vé goða,
þá er sloknar Surtalogi,	Móði ok Magni
skulu Mjllni hafa	Vingnis at vígþroti.
52. Óðinn kvað:
Fjlð ek fór	fjlð ek freistaðek
fjlð ek reynða regin;	hvat verðr Óðni
at aldrlagi,	þá er rjúfask regin?
53. Vafþrúðnir kvað:
Úlfr gleypa	mun Aldafðr,
þess mun Víðarr vreka	kalda kjafta
hann klyfja mun	vitnis vígi at.
54. Óðinn kvað:
Fjlð ek fór	fjlð ek freistaðak,
fjlð ek reynða regin;	hvat mælti Óðinn,
áðr á bál stigi,	siálfr í eyra syni?
55. Vafþrúðnir kvað:
Ey manni þat veit,	hvat þú í árdaga
sagðir í eyra syni;	feigum munni
mælta ek mína forna stafi	ok um ragnark;
nú ek við Óðinn	deildak mína orðspeki;
þú ert æ vísastr vera.

Translation copyright © 2005 by D Paul Alecsandri